Opis kwatery

Mamerki w latach 1941-1944 było samowystarczalnym „miastem” chronionym przez zmechanizowany batalion wartowniczy. Cały obiekt otoczony był zasiekami z drutu kolczastego. Co 300 m znajdowały się betonowe słupy (zachowane do dziś) z aparatami telefonicznymi i latarniami oświetlającymi teren. Bezpieczeństwa strzegły 4 wartownie (na mapie: D, E, F, G), przed atakami z powietrza chroniły stanowiska dział obrony przeciwlotniczej (T).

Oprócz schronów w kwaterze zbudowano dziesiątki baraków, w których pracowali sztabowcy, służby łączności, mieściły się kuchnie, kasyna, poczta, kino, kwatery mieszkalne, szpital, sauna i stajnie.

Schrony w zależności od typu posiadają dwa lub pięć pomieszczeń, dwie lub cztery strzelnice ryglowane od wewnątrz. Posiadają system wentylacyjny, ślady po filtrach powietrza, instalacji elektrycznej, telefonicznej, centralnym ogrzewaniu i toaletach. Oba wejścia z korytarza posiadały drzwi pancerne oraz gazoszczelne.
Maskowanie ścian zewnętrznych trawą morską utwardzoną betonem i specjalnym mchem chroniło schrony przed wykryciem z powietrza, tak skutecznie, że nawet teraz po 60 latach bunkry wtapiają się w tło lasu.

Ujęcie (C) z jeziora Mamry dostarczało wodę do schronu przepompowni i stacji uzdatniania wody (7). Prąd dostarczano z sieci do stacji transformatorów (3, 10). Dzięki dieslowskim agregatom prądotwórczym umieszczonym w siłowniach (12, 23) w razie awarii, możliwe było własne zasilanie. Kotłownie (24, 11) zaopatrywały obiekty w ciepło.

Unikalnym obiektem jest schron bojowy nr 16, położony w II strefie, koło dworca kolejowego, którego konstrukcja pozwala prześledzić technikę budowania schronów przeciwlotniczych. Jest to 2-pomieszczeniowy schron (V2) przygotowany do rozbudowy do rozmiaru ogromnych schronów przeciwlotniczych (nr 5, 6). Otoczony jest on betonową fosą, posiada na dachu betonowe słupy. Na całość tej konstrukcji miała być wylana ogromna betonowa czapa taka sama jak na schrony przeciwlotnicze nr 5 i 6.

W strefie III znajdują się 2 ogromne schrony centrum łączności. Z wnętrz schronów po schodach można dostać się na dach obiektów.
Schrony połączone są podziemnym kanałem technicznym. Pomiędzy nimi stoi zachowany budynek poczty.

Po przeciwnej stronie drogi widoczny jest gigantyczny fundament (75 metrów na 37 metrów) pod największy schron, który miał powstać w Mamerkach.